Okno składa się z dwóch głównych części: nieruchomej ościeżnicy osadzonej w murze i ruchomego skrzydła, w którym siedzi szyba. Wszystko inne, czyli uszczelki, okucia, pakiet szybowy, ramka dystansowa i listwy, decyduje o tym, czy to okno będzie ciepłe, szczelne, ciche i trudne do wyważenia. Kiedy zna się nazwy tych elementów, dużo łatwiej porównać oferty i zrozumieć, za co się płaci.
Nazewnictwo opieramy na normie PN-EN 12519 „Okna i drzwi. Terminologia", a przykłady rozwiązań na oknach Internorm, które pokazujemy w salonie.
Ościeżnica i skrzydło
Ościeżnica, potocznie rama, to część przymocowana do muru. Przenosi ciężar skrzydła na ścianę i przez nią przechodzi całe połączenie z budynkiem: kotwy, pianka, taśmy. Skrzydło to ruchoma rama, w której osadzony jest pakiet szybowy. Składa się z ramiaków: górnego, dolnego i bocznych. Okno bez części otwieranej, w którym szyba siedzi bezpośrednio w ościeżnicy, nazywa się oknem stałym albo przeszkleniem stałym.
Miejsce, w którym skrzydło styka się z ościeżnicą, to przylga. Szczelina między nimi to luz wrębowy. W nim pracują okucia i to tam muszą trafić uszczelki, żeby okno było szczelne.
Słupek, ślemię i szczebliny
Większe okna dzieli się na pola. Element pionowy to słupek, poziomy to ślemię, zwane też poprzeczką.
- Słupek stały jest trwale połączony z górną i dolną częścią ościeżnicy. Każde skrzydło zamyka się wtedy do słupka.
- Słupek ruchomy jest przymocowany do jednego ze skrzydeł. Po otwarciu obu skrzydeł otwór jest pełny, bez przeszkody pośrodku. To typowe rozwiązanie w oknach dwuskrzydłowych i drzwiach balkonowych.
- Ślemię dzieli okno w poziomie i jest zawsze elementem nieruchomym.
- Szczebliny, w języku potocznym szprosy, dzielą szybę na mniejsze pola. Mogą być konstrukcyjne, naklejane albo umieszczone między szybami.
Profil PCV: komory, zbrojenie i klasa ścianek
Profil z PCV w przekroju przypomina plaster miodu. Najbardziej zewnętrzna komora odprowadza wodę, największa mieści zbrojenie stalowe, a pozostałe działają jak izolatory z powietrzem w środku. Głębokość zabudowy nowoczesnych profili, czyli szerokość ramy mierzona w głąb muru, to zwykle od około 70 do ponad 90 mm.
Zbrojenie stalowe usztywnia profil, bo PCV jest znacznie bardziej elastyczne niż stal. Stosuje się stal ocynkowaną, montowaną w głównej komorze na całym obwodzie. To w zbrojeniu trzymają się wkręty okuć, więc ma ono znaczenie także dla trwałości i odporności na wyważenie.
Norma PN-EN 12608 dzieli profile na klasy według grubości ścianek zewnętrznych. Klasa A oznacza ścianki widoczne co najmniej 2,8 mm i niewidoczne co najmniej 2,5 mm. Klasa B to odpowiednio 2,5 i 2,0 mm, a klasa C nie ma wymagań. Grubsze ścianki lepiej trzymają wkręty i są sztywniejsze.
Uszczelki - dwie czy trzy
W typowym oknie PCV pracują uszczelki przylgowe: jedna na ościeżnicy, druga na skrzydle. Systemy z trzecią, uszczelką środkową, dzielą luz wrębowy na strefę mokrą i suchą. Badania porównawcze publikowane w polskiej prasie branżowej pokazały, że okno z trzema uszczelkami było wyraźnie szczelniejsze dla powietrza niż porównywalne okna z dwiema. Uszczelki robi się z gumy EPDM, elastomerów termoplastycznych albo koekstruduje razem z profilem.
Internorm stosuje trzy uszczelki na obwodzie między innymi w KF 410 i KF 310.
Okucia obwiedniowe
Okucie to cały mechanizm, który pozwala otwierać, uchylać i ryglować skrzydło. W oknie rozwierno-uchylnym składa się z kilku elementów:
- zawiasy na ościeżnicy, które niosą ciężar skrzydła,
- zasuwnica w skrzydle, sterowana klamką, przesuwa czopy ryglujące,
- zaczepy na ościeżnicy, w które wchodzą czopy,
- rozwórka i nożyce, które przełączają okno między rozwieraniem a uchylaniem,
- blokada błędnego położenia klamki i podnośnik skrzydła, które chronią przed wypięciem skrzydła z górnego zawiasu,
- mikrowentylacja - specjalny zaczep, który pozwala lekko odsunąć skrzydło od uszczelek.
W oknach antywłamaniowych czopy mają kształt grzybka, a zaczepy są stalowe. Internorm w części modeli zamiast czopów stosuje klapki schowane w profilu skrzydła, czyli ryglowanie I-tec Secure. Okucia są przy tym ukryte, więc od strony pokoju nie widać zawiasów. Szerzej o klasach bezpieczeństwa piszemy w tekście o oknach antywłamaniowych.
Pakiet szybowy
Szyba w nowoczesnym oknie to nie jedna tafla, tylko szyba zespolona: dwie lub trzy tafle szkła połączone na obwodzie ramką dystansową, z komorami wypełnionymi gazem. Tak zbudowany pakiet decyduje o dużej części izolacyjności okna.
Jak dobrać sam pakiet, czyli liczbę szyb i ramkę dystansową, opisuje szerzej przewodnik o szybach i pakietach szybowych na portalu poradnikowym JakośćDomu.pl.
- Powłoka niskoemisyjna - cieniutka warstwa metali na szkle, która odbija ciepło z powrotem do pokoju.
- Gaz szlachetny - najczęściej argon, rzadziej krypton. Przewodzi ciepło słabiej niż powietrze.
- Liczba szyb - pakiet dwuszybowy z powłoką i argonem osiąga zwykle Ug około 1,0-1,1 W/(m²K), trzyszybowy około 0,5-0,7, a z kryptonem nawet 0,4.
Oprócz Ug pakiet ma dwa inne ważne parametry: współczynnik g, który mówi, ile energii słonecznej przepuszcza, i Lt, czyli przepuszczalność światła. Kiedy trzecia szyba ma sens, a kiedy jest przesadą, wyjaśniamy w tekście o oknach trzyszybowych.
Ramka dystansowa - mały element, duża różnica
Ramka dystansowa trzyma tafle w stałej odległości i uszczelnia pakiet. Przez lata robiono ją z aluminium, które bardzo dobrze przewodzi ciepło, więc krawędź szyby była najzimniejszym miejscem okna. Tworzywowe i stalowo-tworzywowe ciepłe ramki zmieniły to wyraźnie. Według zestawień publikowanych przez oknotest.pl liniowy współczynnik Ψ w oknie PCV spada z około 0,075 W/(m·K) dla ramki aluminiowej do około 0,03-0,05 dla ramek ciepłych, a w przykładzie z tego zestawienia Uw całego okna poprawiło się o około 8-11 procent. Pilkington podaje, że przy -10°C na zewnątrz krawędź szyby z ramką aluminiową ma około 4°C, a z ciepłą ramką ponad 8°C, co zmniejsza ryzyko skraplania pary.
Internorm w swoich materiałach wymienia czarną ciepłą ramkę dystansową jako jeden z atutów okien. Więcej o tym elemencie piszemy w tekście o ciepłej ramce dystansowej.
Listwa przyszybowa, okapnik i nawiewnik
Listwa przyszybowa dociska pakiet szybowy w skrzydle i zakrywa jego krawędź. Okapnik, czyli profil na dole skrzydła lub ramy od zewnątrz, odprowadza wodę opadową z dala od przylgi. Pod ramą od zewnątrz znajdują się też szczeliny odwadniające, których nie wolno zasłaniać.
Nawiewnik to element, który wpuszcza powietrze do domu z wentylacją grawitacyjną. Warunki techniczne w paragrafie 155 wymagają, żeby przy wentylacji innej niż mechaniczna nawiewna dopływ powietrza zapewniały urządzenia nawiewne w oknach, drzwiach balkonowych lub innych częściach ścian zewnętrznych. W domu z rekuperacją nawiewniki nie są potrzebne.
Jak części okna przekładają się na Uw
Współczynnik przenikania ciepła całego okna Uw liczy się według normy PN-EN ISO 10077-1 z trzech składników: izolacyjności ramy Uf, izolacyjności szyby Ug i strat na krawędzi szyby Ψ, ważonych powierzchnią i obwodem szkła. Dlatego dobra szyba w słabej ramie z aluminiową ramką da gorszy wynik, niż sugerowałoby samo Ug. O relacji tych parametrów piszemy w tekstach Ug czy Uw oraz rama czy szyba.
Budowa okien Internorm - przykłady z salonu
| Model | Materiał | Głębokość zabudowy | Uw do |
|---|---|---|---|
| KF 310 | PCV lub PCV-aluminium | 71 mm | 0,69 W/(m²K) |
| KF 410 | PCV lub PCV-aluminium | 90/93 mm | 0,62 W/(m²K) |
| KF 520 | PCV-aluminium | 90/93 mm | 0,63 W/(m²K) |
| HF 410 | drewno, pianka izolacyjna, aluminium | 85 mm | 0,64 W/(m²K) |
Dane z katalogu Internorm „Fenster- und Türenbuch 2026/2027". Kilka rozwiązań, które wyróżniają te okna:
- I-tec Glazing - szyba jest przyklejona do skrzydła na całym obwodzie. Internorm stosuje tę technologię od 2002 roku, wcześniej pod nazwą FIX-O-ROUND. Klejenie usztywnia skrzydło, poprawia izolacyjność i utrudnia wypchnięcie szyby.
- I-tec Insulation - w oknach KF 410 i KV 440 komory profilu są wypełnione granulatem izolacyjnym wtłaczanym pod ciśnieniem na całym obwodzie.
- Konstrukcja drewno-alu - w HF 410 od środka jest drewno z wielokrotnie klejonym rdzeniem, w środku pianka termoizolacyjna, a od zewnątrz aluminium, które nie wymaga malowania.
- Wentylacja w ramie - w KF 410 i KV 440 można zamówić I-tec Ventilation, czyli wentylację zintegrowaną z ościeżnicą.
Różnice między konstrukcjami z tworzywem i drewnem porównujemy w tekście PCV-aluminium czy drewno-aluminium.
