Współczynnik Ug a Uw — czym się różnią i dlaczego to najważniejsze pytanie przy wyborze okien

Handlowcy okienni bardzo chętnie podają współczynnik Ug, bo wygląda najlepiej ze wszystkich. Problem w tym, że Ug opisuje wyłącznie szybę — a Ty kupujesz całe okno, razem z ramą, okuciami i krawędzią pakietu szybowego.

Czym są współczynniki przenikania ciepła

Współczynnik przenikania ciepła, oznaczany literą U, opisuje ilość energii cieplnej, która przenika przez metr kwadratowy przegrody budowlanej przy różnicy temperatur wynoszącej jeden kelwin. Jednostką jest W/(m²K), czyli wat na metr kwadratowy i kelwin.

W praktyce zasada jest prosta: im niższa wartość współczynnika U, tym lepsza izolacja termiczna. Okno o współczynniku 0,8 W/(m²K) wypuszcza na zewnątrz mniej więcej połowę tego, co okno o współczynniku 1,6 W/(m²K), przy tej samej powierzchni i tej samej różnicy temperatur.

Kłopot polega na tym, że w branży okiennej funkcjonują równolegle trzy różne współczynniki U, a każdy z nich opisuje inny element konstrukcji. Ich mylenie — czasem przypadkowe, czasem celowe — jest źródłem większości nieporozumień między klientem a sprzedawcą.

Współczynnik Ug — izolacyjność samej szyby

Ug to parametr pakietu szybowego mierzony w jego centralnej części, z dala od krawędzi. Odnosi się wyłącznie do zestawu tafli szkła, przestrzeni między nimi i zastosowanych powłok.

Co wpływa na wartość Ug

• Liczba szyb. Pakiet dwuszybowy osiąga zwykle Ug w okolicach 1,0–1,1 W/(m²K), pakiet trzyszybowy schodzi do 0,5–0,7, a w wersjach do budownictwa pasywnego nawet do 0,4 W/(m²K).
• Powłoki niskoemisyjne. Niewidoczna gołym okiem warstwa tlenków metali napylona na wewnętrzną powierzchnię szyby odbija promieniowanie cieplne z powrotem do pomieszczenia. W pakiecie trzyszybowym stosuje się zwykle dwie takie powłoki.
• Wypełnienie międzyszybowe. Zamiast powietrza stosuje się gazy szlachetne — najczęściej argon, rzadziej i drożej krypton. Argon przewodzi ciepło o około jedną trzecią słabiej niż powietrze.
• Odstęp między szybami. Istnieje optimum, zwykle w okolicach 14–16 mm dla argonu. Zbyt mała przestrzeń pogarsza izolację, zbyt duża uruchamia konwekcję wewnątrz komory i również pogarsza wynik.

Współczynnik Uf — izolacyjność ramy

Uf opisuje profil okienny: ościeżnicę i skrzydło. To parametr, o który klienci pytają najrzadziej, a który w praktyce najczęściej decyduje o różnicy między dobrym a przeciętnym oknem.

Powód jest arytmetyczny. W typowym oknie rozwierno-uchylnym o wymiarach zbliżonych do standardowych rama zajmuje od 30 do 40 procent całej powierzchni konstrukcji. W małym oknie — łazienkowym, kotłowni, garderoby — udział ramy potrafi sięgnąć połowy powierzchni. Jeśli ten fragment izoluje wyraźnie gorzej niż szyba, ciągnie w dół wynik całości.

Co poprawia współczynnik Uf

• Głębokość zabudowy i liczba komór profilu. Głębszy profil z większą liczbą przegród izoluje lepiej, ale ten mechanizm ma swoją granicę — po przekroczeniu pewnej liczby komór dalsze zyski są niewielkie.
• Wypełnienie komór materiałem izolacyjnym. To dziś najskuteczniejsza droga. Zamiast powietrza, które wewnątrz komory krąży i transportuje ciepło, komory wypełnia się granulatem lub pianką. Rozwiązanie stosowane w technologii I-tec Insulation.
• Przerwanie mostków w konstrukcjach złożonych. W oknach drewniano-aluminiowych między drewnem a nakładką aluminiową umieszcza się warstwę pianki termoizolacyjnej.
• Zmniejszenie szerokości ramy. Wąska rama poprawia bilans podwójnie: mniej powierzchni zajmuje gorzej izolujący element, a więcej przypada na dobrze izolującą szybę.

Współczynnik Uw — izolacyjność całego okna

Uw to jedyny współczynnik, który opisuje produkt, jaki faktycznie kupujesz. Uwzględnia szybę, ramę oraz — co bardzo istotne — miejsce ich styku, czyli krawędź pakietu szybowego.

Uw jest zawsze wartością pośrednią między Ug a Uf, przesuniętą dodatkowo w górę przez wpływ krawędzi. Dlatego okno nigdy nie osiągnie parametru równego swojej szybie — i każda oferta, która sugeruje inaczej, powinna zapalić lampkę ostrzegawczą.

Jak liczy się Uw i dlaczego rozmiar okna ma znaczenie

Uw wyznacza się jako średnią ważoną powierzchniowo z udziału szyby i ramy, powiększoną o wpływ liniowego mostka termicznego na krawędzi pakietu. W uproszczeniu wygląda to tak, że sumuje się iloczyn powierzchni szyby i jej Ug, iloczyn powierzchni ramy i jej Uf oraz iloczyn długości obwodu szyby i współczynnika mostka liniowego, a wynik dzieli przez całkowitą powierzchnię okna.

Z tej konstrukcji wynika bardzo praktyczny wniosek: ten sam system okienny ma inny Uw w zależności od wymiaru konstrukcji. Im mniejsze okno, tym większy procentowy udział ramy, tym gorszy wynik. Im większe przeszklenie, tym mocniej dominuje dobrze izolująca szyba i tym lepszy wynik.

Producenci podają Uw dla znormalizowanego okna referencyjnego o wymiarach 1230 × 1480 mm. Jeśli planujesz w domu głównie duże przeszklenia albo przeciwnie — wiele niewielkich okien — poproś o wyliczenie dla Twoich rzeczywistych wymiarów. Rzetelny wykonawca zrobi to bez oporów.

Mostek liniowy Psi — ukryty czwarty parametr

Obok trzech głównych współczynników w obliczeniach pojawia się jeszcze jeden, praktycznie nieobecny w rozmowach handlowych: liniowy współczynnik przenikania ciepła na krawędzi pakietu szybowego, oznaczany grecką literą Psi.

Opisuje on straty ciepła na styku szyby z ramą, czyli w miejscu, gdzie biegnie ramka dystansowa utrzymująca odstęp między taflami. Klasyczna ramka aluminiowa jest doskonałym przewodnikiem ciepła i tworzy mostek termiczny biegnący dookoła całej szyby. Ciepła ramka dystansowa wykonana z tworzywa lub cienkościennej stali nierdzewnej znacząco ten mostek ogranicza.

Efekt widać najlepiej zimą: przy zimnej ramce aluminiowej na dolnej krawędzi szyby często pojawia się pasek skroplonej pary wodnej. Przy ciepłej ramce ten pas jest znacznie węższy albo nie występuje wcale. W klimacie nadmorskim, gdzie wilgotność powietrza przez dużą część roku przekracza 80 procent, ma to bezpośrednie przełożenie na ryzyko rozwoju pleśni w narożnikach wnęki okiennej.

Wymagania prawne i wartości docelowe

Warunki techniczne obowiązujące w Polsce określają maksymalny dopuszczalny współczynnik Uw dla okien w nowych budynkach. Wartość graniczna wynosi 0,9 W/(m²K) dla okien pionowych w pomieszczeniach o temperaturze wyższej niż 16 stopni Celsjusza.

To jest jednak wymóg minimalny, a nie zalecenie. Budując dom, który ma służyć trzydzieści czy pięćdziesiąt lat, warto celować wyraźnie poniżej tej granicy — koszt lepszego okna ponosi się raz, a różnicę w rachunkach odczuwa przez cały okres użytkowania.

Jakich wartości wymagać w Gdyni, Gdańsku i całym Trójmieście

Klimat nadmorski stawia przed stolarką okienną wymagania wykraczające poza sam współczynnik przenikania ciepła. Średnia roczna wilgotność powietrza w Trójmieście przekracza 80 procent, jesienią i zimą regularnie utrzymuje się powyżej 90. Do tego dochodzą silne, cykliczne wiatry znad Bałtyku oraz sól w aerozolu morskim.

Wysoka wilgotność oznacza, że ryzyko kondensacji pary wodnej na chłodnych elementach okna jest znacznie wyższe niż w głębi kraju. To argument, żeby w tej lokalizacji nie schodzić do wartości granicznych, tylko celować w lepsze parametry — zwłaszcza w zakresie ramy i krawędzi pakietu, bo to one wychładzają się najszybciej.

Dotyczy to zarówno Gdyni i Gdańska, jak i miejscowości powiatu wejherowskiego — Redy, Wejherowa, Rumi oraz Pucka, gdzie warunki klimatyczne są bardzo zbliżone, a w rejonie Zatoki Puckiej ekspozycja na wiatr bywa nawet wyższa.

Siedem najczęstszych błędów przy czytaniu ofert okiennych

1. Porównywanie Ug jednej oferty z Uw drugiej. To zestawianie zupełnie różnych wielkości. Zawsze sprowadzaj oferty do tego samego parametru.
2. Brak informacji o wymiarze, dla którego policzono Uw. Bez tego liczba jest niepełna i nie da się jej uczciwie porównać.
3. Pomijanie współczynnika Uf ramy. To najczęściej ukrywany parametr, a bardzo dobrze różnicuje systemy okienne.
4. Ignorowanie rodzaju ramki dystansowej. Ciepła czy aluminiowa — różnica jest odczuwalna każdej zimy.
5. Traktowanie Uw jako parametru gotowego budynku. Uw dotyczy okna jako wyrobu. To, co dostaniesz w ścianie, zależy jeszcze od jakości montażu.
6. Skupienie się wyłącznie na cieple. Przy ruchliwej ulicy równie ważna jest izolacja akustyczna, która rządzi się innymi prawami.
7. Brak uwzględnienia zysków słonecznych. W oknach południowych liczy się nie tylko to, ile ciepła ucieka, ale też ile energii słonecznej wpada do środka.

Jak wypada to w systemach Internorm

W ofercie Internorm rama nie jest słabym ogniwem konstrukcji, i to jest kluczowa różnica wobec wielu systemów dostępnych na rynku. Składają się na to trzy rozwiązania, które działają jednocześnie.

I-tec Insulation wypełnia komory profilu granulatem wtłaczanym pod ciśnieniem na całym obwodzie ramy, eliminując konwekcję powietrza wewnątrz profilu i realnie poprawiając współczynnik Uf. I-tec Glazing kleji szybę do skrzydła na całym obwodzie zamiast punktowo, co ogranicza nieciągłości na krawędzi pakietu i poprawia zarówno izolacyjność cieplną, jak i akustyczną. W systemie KF 520 dochodzi do tego wąska rama, która zwiększa udział szyby w powierzchni okna.

W wariantach przeznaczonych do budownictwa pasywnego szyba osiąga Ug na poziomie 0,4 W/(m²K). W oknach zespolonych KV 440 producent deklaruje Uw do 0,64 W/(m²K), a w modelu KV 350 nawet do 0,60 W/(m²K).

Checklista przed podpisaniem umowy

Zanim zaakceptujesz ofertę, przejdź przez te punkty. Zajmie to kilka minut, a pozwala uniknąć najczęstszych rozczarowań po montażu.

• Czy w ofercie podano Uw, a nie tylko Ug?
• Dla jakiego wymiaru okna policzono Uw?
• Jaki jest Uf ramy w tym konkretnym systemie?
• Czy zastosowano ciepłą ramkę dystansową?
• Czy komory profilu są wypełnione izolacją, czy tylko powietrzem?
• Ile szyb ma pakiet i czym są wypełnione przestrzenie międzyszybowe?
• Czy parametr dotyczy okna z montażem, czy bez?
• Czy sposób montażu jest opisany w umowie?
• Kto wykonuje pomiar i kto odpowiada za błąd wymiarowy?

Jeśli wykonawca odpowiada na te pytania konkretnie i bez wykrętów, to dobry znak. Jeśli zbywa je hasłami o najlepszej jakości i niemieckiej technologii, warto poprosić o dane techniczne na piśmie.